Nr 22
(czerwiec 2014)

Choroba małżonka jako przyczyna rozwodu

Małżonkowie mają obowiązek materialnej i moralnej pomocy, zwłaszcza w czasie choroby. Niektóre choroby są na tyle znaczne i poważne, że uniemożliwiają utrzymywaniu jakichkolwiek więzi między małżonkami, godzą w istotę małżeństwa i doprowadzają do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia między małżonkami.

Choroba psychiczna

Sąd rozpoznający sprawę o rozwód powinien ustalić stan choroby i wpływ na pożycie małżeńskie. W orzecznictwie wskazuje się, iż "człowiekowi choremu psychicznie nie można przypisać winy cywilnej za obiektywnie złe postępowanie w czasie nasilenia się choroby, gdyż nie jest on wówczas w stanie prawidłowo oceniać swojego postępowania, ani kierować nim" (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 grudnia 1994r., I ACr 346/94), jednakże małżonek chory psychicznie może w okolicznościach danej sprawy być uznanym winnym rozkładu pożycia. Zwracam w tym miejscu uwagę na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1957r., (sygn. I CR 140/57). W orzeczeniu tym Sąd wskazał, iż przyczynę rozkładu pożycia małżeńskiego może stanowić taka choroba, która pozostaje w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa. W innym wyroku (z dnia 5 stycznia 2001r., V CKN 915/00) wskazał, iż "Choroba psychiczna małżonka nie wyklucza przypisania mu winy trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego". W tym samym wyroku sąd zwrócił uwagę na fakt, iż w niektórych chorobach psychicznych występują okresy remisji, w których chory może działać z pełnym rozeznaniem i jeżeli w tym okresie chory małżonek odmawia leczenia albo utrudnia kontunuowanie podjętego wcześniej leczenia to może stanowić to jedną z przyczyn rozkładu pożycia małżeńskiego i może być podstawą do przypisania mu winy lub współwiny. Sąd wskazał przy tym, iż zachowanie zdrowego małżonka, który świadomie zawierał związek małżeński z osobą cierpiącą na chorobę psychiczną, może być w okolicznościach danej sprawy ocenione negatywnie np. gdy ten małżonek występując o rozwód jako przyczyny rozpadu pożycia podaje chorobę psychiczną drugiego małżonka. W konsekwencji małżonek taki może zostać uznany współwinnym.

Następna strona





Nr 22
(czerwiec 2014)

Nałóg

Przyczynami rozpadu małżeństwa mogą byś również pijaństwo, narkomania, hazard. Pojawiają się też inne postacie uzależnień, jak np. destrukcyjna rola nałogowego korzystania z Internetu (zob. M. Kosek, .Uzależnienie od Internetu jako jedna z przyczyn rozwodu., Zeszyty Prawn. UKSW 2009, nr 9.2, s.121-146). Każde z uzależnień może prowadzić do kolejnych zachowań prowadzących do rozpadu pożycia małżeńskiego, np. kłótni, zniewag, pobić, zdrad itd.

Inne choroby

W orzecznictwie wskazuje się, iż małżonkowie winni okazywać sobie wsparcie, szczególnie w okresie choroby. W wyroku z dnia 6 marca 1997r., (I ACa 48/97) Sąd Apelacyjny w Białymstoku podkreślił, iż "Choroba małżonka nie tylko nie wywołuje i nie powinna wywoływać trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, lecz nakłada na drugiego małżonka obowiązek użycia wszelkich środków do przywrócenia choremu małżonkowi zdrowia i zdolności do spełnienia obowiązków małżeńskich. Przeciwne tym zasadom postępowanie jest sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami moralności".

Z kolei z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 11 listopada 1954r. (II C 1492/53) wynika, iż "Pogląd skarżącego, iż nieujawnienie przez pozwaną faktu przebytej choroby wenerycznej należy traktować jako ważną przyczynę powstałego między stronami rozkładu, nie jest trafny. Obowiązek bowiem wzajemnej szczerości, obowiązujący osoby zawierające związek małżeński, nie sięga tak daleko, aby obejmował przeszłość każdego z nich, o ile ślady tej przeszłości nie znajdują odbicia w obecnej sytuacji życiowej małżonków. Gdyby więc pozwana była ze swej choroby całkowicie wyleczona, a fakt jej zachorowania nie rzucał ujemnego światła na prowadzenie się jej w czasie zawierania związku małżeńskiego, powód nie miałby żadnej podstawy do tego, aby w przemilczeniu tego faktu dopatrywać się usprawiedliwionej przyczyny nienawiązania z pozwaną pożycia".

Rozkład pożycia małżeńskiego może również wywołać impotencja, jeżeli jest wynikiem choroby a także bezpłodność jednego z małżonków.

W orzeczeniu z dnia 10 marca 1951r., (sygn. C 48/51, PiP 1951, z.12, s.972) Sąd Najwyższy wskazał, iż "bezpłodność małżonka, o ile wywołała rozkład pożycia, należy uważać za ważny powód rozkładu".

Następna strona





Nr 22
(czerwiec 2014)

Odmowa leczenia

W niektórych sytuacjach, jak choćby wskazanych wyżej, odmowa leczenia może powodować rozpad pożycia małżeńskiego i doprowadzić do uznania winnym tego małżonka, który odmawia poddaniu się leczeniu, to jednak warto zwrócić uwagę na dwa orzeczenia Sądu Najwyższego.

Pierwsze orzeczenie dotyczy stanu faktycznego, w którym jeden z małżonków wywierał presję na drugiego w przedmiocie poddania kuracji mającej doprowadzić do posiadania potomstwa. W orzeczeniu z dnia 2 grudnia 1959r., (sygn. II CR 74/59) Sąd Najwyższy wskazał, iż "Posiadanie dzieci jest jednym z celów związku małżeńskiego i małżonek ma prawo oczekiwać, że drugi małżonek, jeśli po jego stronie zachodzą przeszkody do posiadania potomstwa, podda się leczeniu mającemu na celu usunięcie tych przeszkód. Żądanie w tym przedmiocie małżonka musi się jednak mieścić w granicach rozsądku życiowego i nie może iść tak daleko, aby przekształciło się w wymaganie od współmałżonka poświęcenia własnego zdrowia w imię ewentualnego posiadania dziecka".

Można też znaleźć takie orzeczenie Sądu Najwyższego, w którym Sąd ten uznał, iż "żądanie męża wykonania zaciągniętego przed ślubem zobowiązania żony do poddania się operacji nogi, pod presją rozbicia małżeństwa, nie może znaleźć ochrony prawnej, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami" (orzeczenie SN z dnia 29 marca 1949 r., C 342/48, PiP 1950, z. 3, s. 98).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl