Nr 10
(czerwiec 2013)

Okoliczności uwzględniane przy wymiarze kary za wykroczenie

Rozważania na temat artykułu 33 kodeksu wykroczeń

Sąd, jako organ wymierzający karę za wykroczenie, orzeka według swego uznania, mając swobodę w orzekaniu kary i środka karnego, ograniczoną granicami (kary lub środka karnego) przewidzianymi przez ustawę. Wynika to bezpośrednio z przepisu art. 33 kodeksu wykroczeń, który stanowi:

Art. 33 § 1. Organ orzekający wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę za dane wykroczenie, oceniając stopień społecznej szkodliwości czynu i biorąc pod uwagę cele kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do ukaranego.

§ 2. Wymierzając karę, organ orzekający bierze pod uwagę w szczególności rodzaj i rozmiar szkody wyrządzonej wykroczeniem, stopień winy, pobudki, sposób działania, stosunek do pokrzywdzonego, jak również właściwości, warunki osobiste i majątkowe sprawcy, jego stosunki rodzinne, sposób życia przed popełnieniem i zachowanie się po popełnieniu wykroczenia.

Powyższe oznacza, że wymierzając karę:

  1. Sąd ocenia stopień społecznej szkodliwości czynu (kara musi być adekwatna, współmierna do czynu),
  2. Sąd bierze pod uwagę cele kary w zakresie społecznego oddziaływania (zasada prewencji ogólnej oznaczająca, że każdy zamach na dobra chronione prawem spotka się z właściwą reakcją prawną, która ma odstraszać innych od ich popełnienia),
  3. Sąd bierze pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do ukaranego (zasada prewencji szczególnej polegająca na wskazaniu ukaranemu nieopłacalności popełniania czynów zabronionych przy jednoczesnym wdrożeniu ukaranego do przestrzegania prawa w przyszłości),
Następna strona





Nr 10
(czerwiec 2013)
  1. Sąd bierze pod uwagę rodzaj i rozmiar szkody wyrządzonej wykroczeniem (chodzi tu nie tylko o szkodę majątkową, ale również niemajątkowe jak np. w psychice osoby złośliwie nękanej przez sprawcę),
  2. Sąd bierze pod uwagę stopień winy (naganność, jaką można sprawcy przypisać),
  3. Sąd bierze pod uwagę pobudki sprawcy (bodźce, które go skłoniły do popełnienia wykroczenia np. złośliwość),
  4. Sąd bierze pod uwagę sposób działania sprawcy (np. złośliwe niepokojenie),
  5. Sąd bierze pod uwagę stosunek do pokrzywdzonego (np. nadużycie zaufania pokrzywdzonego, dopuszczenie się wykroczenia wobec osoby najbliższej),
  6. Sąd bierze pod uwagę warunki osobiste i majątkowe sprawcy, jego stosunki rodzinne, sposób życia przed popełnieniem i zachowanie się po popełnieniu wykroczenia (brane jest pod uwagę m.in. zasób wiedzy sprawcy, stan zdrowia psychicznego, warunki materialne, bytowe, socjalne, zdrowotne (w zakresie zdrowia fizycznego), mieszkaniowe itd. oraz związane z tym obowiązki, wcześniejsza niekaralność, staranie sprawcy o naprawienie szkody wyrządzonej wykroczeniem itd.).

Jednocześnie przepis art. 33 kodeksu wykroczeń wskazuje nam katalog okoliczności łagodzących i obciążających branych pod uwagę przy wymiarze kary.

Okoliczności wpływające na wymiar kary i środka karnego uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą (art. 34 k.w.).


Okoliczności łagodzące

Przepis art. 33 §3 k.w., zawiera niepełny katalog okoliczności łagodzących, do których należy m.in.:

  1. Działanie sprawcy wykroczenia pod wpływem ciężkich warunków rodzinnych lub osobistych (chodzi tu m.in. o takie przypadki, gdy z powodu trudnej sytuacji majątkowej sprawcy lub jego rodziny, popełnia on wykroczenie dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb, np. kradnie owoce z cudzego ogrodu, kostkę masła ze sklepu, lek z apteki, gdyż nie stać go na nie, a chce dać swojej rodzinie lub sobie samemu),
Następna strona





Nr 10
(czerwiec 2013)
  1. Działanie sprawcy wykroczenia pod wpływem silnego wzburzenia wywołanego krzywdzącym stosunkiem do niego lub do innych osób (działanie to z pewnością jest działaniem w wyniku emocji),
  2. Działanie z pobudek zasługujących na uwzględnienie (zawsze określane w zależności od sytuacji np. sprawca wykroczenia z art. 125 k.w., kierując się litością i miłością do znalezionego, zaniedbanego i chorego psa, przygarnia go i jednocześnie nie zawiadomienia o znalezieniu policji lub nie podejmuje działań mających na celu znalezienie właściciela),
  3. Prowadzenie przez sprawcę nienagannego życia przed popełnieniem wykroczenia (posiadanie dobrej opinii, tak w miejscu zamieszkania, jak i środowisku zawodowym) i wyróżnianie się spełnianiem obowiązków, zwłaszcza w zakresie pracy,
  4. Przyczynienie się lub staranie się sprawcy o przyczynienie się do usunięcia szkodliwych następstw swego czynu (np. zapłata za owoce pobrane z cudzego sadu, zwrot skradzionej rzeczy).

Okoliczności łagodzące są podstawę do łagodzenia kary i środka karnego np. mogą doprowadzić do wymierzenia kary najłagodniejszego rodzaju, nadzwyczajnego złagodzenia kary, odstąpienia od wymierzenia kary lub środka karnego.


Okoliczności obciążające

Jako okoliczności obciążające wskazuje się w szczególności:

  1. działanie sprawcy w celu osiągnięcia bezprawnej korzyści majątkowej (działanie mające na celu bezprawne uzyskanie dla siebie lub innej osoby nienależnego przysporzenia majątkowego),
  2. działanie w sposób zasługujący na szczególne potępienie (chodzi tu m.in. o działanie charakteryzujące się np. szczególną brutalnością czy bezwzględnością, podstępność, obsceniczny wybryk nieobyczajny (art. 140 k.w.), np. uprawianie seksu na ławce w parku w dzień przy bawiących się tam dzieciach,
  3. uprzednie ukaranie sprawcy za podobne przestępstwo lub wykroczenie,
  4. chuligański charakter wykroczenia (charakter taki mogą mieć tylko czyny umyślne, gdy polegają na godzeniu w porządek lub spokój publiczny albo na niszczeniu lub uszkadzaniu mienia),
Następna strona





Nr 10
(czerwiec 2013)
  1. działanie pod wpływem alkoholu, środka odurzającego lub innej podobnie działającej substancji lub środka,
  2. popełnienie wykroczenia na szkodę osoby bezradnej lub osoby, której sprawca powinien okazać szczególne względy (chodzi tu m.in. o dzieci, osoby niepełnosprawne, itd.),
  3. popełnienie wykroczenia we współdziałaniu z małoletnim.

Powyższy katalog, wynikający z przepisu art. 33§4 k.w., również stanowi katalog otwarty. Ujawnienie okoliczności obciążających daje organowi orzekającemu (sądowi) możliwość orzeczenia danej kary lub środka karnego w górnej granicy zagrożenia.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl