Nr 10
(czerwiec 2013)

Czy pracodawca może zabezpieczyć swoje roszczenia wekslem?

Zapewne niejeden pracownik spotkał się z sytuacją, gdzie podpisaniu umowy o pracę towarzyszyło wystawienie weksla in blanco. Była to, i jak się okazuje nadal jest, powszechna praktyka stosowana przez pracodawców mająca na celu zabezpieczenie ich roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu pracodawcy.

Do niedawna orzecznictwo sądowe stało na stanowisku, iż pracodawcy mogą wykorzystywać weksle w celu zabezpieczenia ewentualnych roszczeń z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej w powierzonym mieniu. W wyroku z dnia 21 maja 1981 r. Sąd Najwyższy stwierdził, iż "gdyby ustawodawca chciał wyłączyć dochodzenie roszczeń pracodawcy w stosunku do pracownika, wynikających z weksla, i w ten sposób dać wyraz braku możliwości stosowania weksla gwarancyjnego dla zabezpieczenia roszczeń o naprawienie ewentualnych przyszłych szkód, to zostałoby to określone w przepisach prawa pracy." (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1981 r., sygn. akt IV PRN 6/81). Stanowisko to jest już nieaktualne.

W wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r. Sąd Najwyższy jednoznacznie i w sposób zdecydowany wypowiedział się, iż "przepisy i zasady prawa pracy, w szczególności zawarte w dziale V kodeksu pracy, wykluczają wystawienie weksla gwarancyjnego jako środka zabezpieczenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu pracodawcy, co oznacza, że taki weksel jest nieważny z mocy prawa. Nabywca weksla (tj. pracodawca) nie może zatem dochodzić zaspokojenia na jego podstawie." (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 211 r., sygn. akt II PK 159/10).

Swoje stanowisko uzasadnił tym, iż:

  • przepis art. 300 k.p. nie przewiduje, a zatem nie legitymuje możliwości stosowania w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy innych przepisów prawa cywilnego niż przepisy Kodeksu cywilnego i to pod warunkiem ich niesprzeczności z zasadami prawa pracy. Wyklucza to od początku dopuszczalność i legalność stosowania zabezpieczeń wekslowych w stosunkach pracy, które określają zasady ponoszenia odpowiedzialności materialnej przez pracowników,
Następna strona





Nr 10
(czerwiec 2013)
  • stosowanie zabezpieczeń wekslowych roszczeń pracodawcy o naprawienie szkód wyrządzonych przez pracowników jest niedopuszczalne i nieważne nie tylko dlatego, że nie ma podstawy prawnej ani uzasadnienia dla stosowania przepisów Prawa wekslowego do stosunków pracy, ale także dlatego, że dopuszczenie odpowiedzialności z weksli w stosunkach pracy byłoby oczywiście sprzeczne z zasadami prawa pracy, które z istoty i natury stosunku pracy i materialnej odpowiedzialności pracowników przekreślają i wykluczają legalność konstruowania abstrakcyjnych pracowniczych zobowiązań ze stosunków pracy,
  • pracodawcom w żadnym razie nie mogą przysługiwać dwa odrębne tytuły dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika, jeden na podstawie przepisów kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej pracowników, a drugi na podstawie samodzielnego i abstrakcyjnego weksla gwarancyjnego, który "odrywa się" od pracowniczego stosunku podstawowego, w związku z którym doszło do wystawienia weksla gwarancyjnego w celu "lepszego" zabezpieczenia roszczeń pracodawcy.

Warto również wskazać, iż Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w stanowisku opublikowanym na stronie internetowej dniu 3 kwietnia 2013 r. przyjęło, iż cyt. wyrok Sądu Najwyższego, zwłaszcza zasady w nim zawarte, odnosi się także do sytuacji, gdy pracownicy podpisali weksle celem zabezpieczenia roszczeń pracodawcy z tytułu naruszenia zakazu konkurencji, zwrotu kosztów szkoleń czy nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Podobne stanowisko zajął PIP.

Coraz częściej pojawiają się postulaty by kwestia dopuszczalności bądź zakazu stosowania weksli w stosunkach pracy został uregulowana wprost w przepisach.

Reasumując należy wskazać, iż wyroki Sądu Najwyższego nie stanowią w naszym systemie prawnym źródła prawa i nie wiążą one sądów orzekających, jednakże wskazana wyżej argumentacja na pewno pozwoli pracownikowi na skuteczną obronę, gdy pracodawca będzie od niego dochodził należności na podstawie weksla. Należy bowiem pamiętać, iż w świetle cyt. wyroku weksel wystawiony celem zabezpieczenia roszczeń pracodawcy względem pracownika jest bezwzględnie nieważny.


Autor artykułu:
Magdalena Muzyk, radca prawny, kancelaria.mmuzyk@gmail.com
www.prawnik-bielsko.com.pl