Nr 40
(grudzień 2015)

Klauzula wykonalności na następcę prawnego – kilka uwag dotyczących przepisu art. 788 k.p.c.

W numerze 35 Biuletynu ukazał się artykuł dotyczący cesji wierzytelności. Sporządzenie umowy cesji wierzytelności nie należy do łatwych, a dla swej ważności sama umowa wymaga podania niektórych elementów. Tu warto zwrócić się do radcy prawnego lub adwokata, który poprawnie sporządzi taką umowę. Podpisy pod umową powinny być złożone w obecności notariusza i jest to wymóg bezwzględny.

Skutkiem umowy cesji jest przeniesienie wierzytelności na nabywcę.

Nie jest to jednak jedyna sytuacja, w której następuje przejście praw i obowiązków na inną osobę, jednakże występuje ona bardzo często.

Przepis art. 788 k.p.c. stanowi, iż:

Art. 788. § 1. Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

§ 2. Za przejście uprawnień lub obowiązków, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, uważa się również zmiany w prawie rozporządzania mieniem wywołane ustanowieniem zarządcy masy majątkowej, kuratora spadku lub wykonawcy testamentu, jak również wygaśnięciem funkcji tych osób.

Tytuły egzekucyjne zostały wyliczone w przepisie art. 777 k.p.c. są to:

  1. orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem;
  2. orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;
  3. inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej;
Następna strona





Nr 40
(grudzień 2015)
  1. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
  2. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
  3. akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.

Przy czym oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym.

Przepis art. 788 k.p.c., obejmuje m.in. takie przypadki jak: śmierć wierzyciela lub dłużnika, cesja wierzytelności, wstąpienie w prawa wierzyciela, przejęcie długu, nabycie spadku od spadkobiercy (na podstawie umowy), utrata bytu prawnego wierzyciela lub dłużnika nie będącego osobą fizyczną.

Tak więc jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu przeszły na inną osobę, należy wystąpić do sądu z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności na rzecz lub przeciwko osobie trzeciej. Wraz z wnioskiem trzeba przedłożyć dokument urzędowy (np. odpis wyroku, plan podziału funduszów masy sporządzony i zatwierdzony w postępowaniu upadłościowym przez sędziego komisarza) z którego będzie wynikało to przejście lub dokument prywatny z podpisem urzędowo poświadczonym (np. notarialnie). W następstwie czego (o ile wszystkie dokumenty zostały sporządzone poprawnie, zostały przedłożone do sądu i nie budzą wątpliwości), wydawane jest postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności i powstaje nowy tytuł wykonawczy stanowiący podstawę egzekucji przeciwko lub na rzecz nowych stron wymienionych w klauzuli.

Następna strona





Nr 40
(grudzień 2015)

W praktyce można również przenieść wierzytelność w drodze cesji również w trakcie postępowania egzekucyjnego (uchwała SN z 29.10.2004r. III CZP 63/04, uchwała SN 05.03.2009r III CZP 4/09, uchwała SN z 04.08.1992 III CZP 94/92). Trzeba pamiętać że należy wówczas powiadomić komornika o powyższym fakcie. Dotychczasowy wierzyciel może złożyć wniosek o zawieszenie prowadzonej egzekucji w związku z przeniesieniem tej wierzytelności, jednakże komornik nie zwraca wówczas tytułu wykonawczego. Dotychczasowy wierzyciel może również złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co spowoduje szybkie jego zakończenie i zwrot tytułu wykonawczego. Trzeba jednak pamiętać, że w niektórych przypadkach umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela nie doprowadzi do przerwania biegu przedawnienia. Przy takich czynnościach wskazane jest skorzystanie z pomocy radcy prawnego lub adwokata, który w oparciu o stan faktyczny sprawy wskaże, jakie rozwiązanie jest najlepsze.

Zmiana po stronie dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego, nie wymaga uwidocznienia w klauzuli wykonalności, albowiem wystarcza wykazanie odpowiednim dokumentem przejście obowiązków wobec organu egzekucyjnego (postanowienie SN z 30.01.1975, II CZ 5/75, uchw. SN z 23.02.1995, III CZP 15/95). Podobnie w razie śmierci dłużnika po wszczęciu egzekucji, albowiem zgodnie z przepisem art. 819 k.p.c. zawieszone postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny podejmie z udziałem spadkobiercy dłużnika po udowodnieniu przymiotu spadkobiercy (postanowienie Sn z 02.07.1975r, I CZ 98/75). Inaczej w sytuacji, gdy następuje śmierć dłużnika przed wszczęciem egzekucji, albowiem wówczas wszczęcie egzekucji będzie możliwe po nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercy dłużnika.

Za niedopuszczalne w orzecznictwie uważa się nadanie na podstawie przepisu art. 788 k.p.c. klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności objętej właśnie bankowym tytułem egzekucyjnym, również po zaopatrzeniu go klauzulą wykonalności (uchwała SN z 02.04.2004r III CZP 9/04). Podobnie nie jest dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności przeciwko członkom zarządu spółki z ograniczona odpowiedzialnością na podstawie przepisu art. 788 k.p.c. w razie bezskuteczności egzekucji wobec tej spółki (uchwała SN z dnia 09.08.1993r).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl