Nr 30
(luty 2015)

Miarkowanie odszkodowania - czyli wyjątek od zasady pełnego odszkodowania

Przepis art. 440 k.c. wprowadza wyjątek od zasady pełnego odszkodowania określonej w przepisie art. 361 k.c. stanowiąc, iż "w stosunkach między osobami fizycznymi zakres obowiązku naprawienia szkody może być stosownie do okoliczności ograniczony, jeżeli ze względu na stan majątkowy poszkodowanego lub osoby odpowiedzialnej za szkodę wymagają takiego ograniczenia zasady współżycia społecznego".

Wyjątek zawarty w przepisie art. 440 k.c., dotyczy zarówno odszkodowania majątkowego jak i zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Dotyczy zarówno odpowiedzialności na zasadzie winy, jak i na zasadzie ryzyka i odnosi się wyłącznie do stosunków między osobami fizycznymi. W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż w sytuacji gdy za osobę fizyczną odpowiada ubezpieczyciel, to odpowiada na podstawie zawartej umowy ubezpieczenia, stąd niedopuszczalne jest wówczas miarkowanie odszkodowania.

Kierując się zasadami współżycia społecznego, w postępowaniu sądowym dokonując miarkowania odszkodowania należy ustalić sytuację majątkową i osobistą stron oraz wpływ orzeczenia zasądzającego odszkodowanie czy zadośćuczynienie. Nie bez znaczenia są również ustalenia w zakresie winy osoby odpowiedzialnej za szkodę i w sytuacji gdy wyrządziła szkodę umyślnie lub z powodu rażącego niedbalstwa to normy moralne sprzeciwiają się zastosowania przepisu art. 440 k.c.

Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 01.10.2012r. (sygn. I ACa 420/12, LEX nr 1237040) wskazał na kryteria jakimi należy się kierować przy miarkowaniu odszkodowania, a mianowicie: "Przy miarkowaniu odszkodowania sąd powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności, czyli przede wszystkim porównać ze sobą zespół następujących elementów: stan majątkowy osoby odpowiedzialnej za szkodę ze stanem majątkowym poszkodowanego, przy uwzględnieniu wysokości odszkodowania. Oceniając stan majątkowy odpowiedzialnego za szkodę, uwzględnić się powinno również jego możliwości zarobkowe, a nie tylko osiągane dochody.

Następna strona





Nr 30
(luty 2015)

Stan majątkowy poszkodowanego i osoby odpowiedzialnej za szkodę nie jest jednak jedynym kryterium, które sąd winien brać pod rozwagę; przykładowo, kryterium takie stanowić też może sposób działania sprawcy, jego zachowanie się po wyrządzeniu szkody, stopień winy, sytuacja osobista sprawcy, konsekwencje dla sprawcy związane z wypłatą odszkodowania w całości, skutki ograniczenia odszkodowania dla poszkodowanego. Nadto sam zły stan majątkowy osoby zobowiązanej do odszkodowania nie stanowi wystarczającej przesłanki dla ograniczenia wysokości odszkodowania, jeżeli okoliczność ta nie znajduje jednocześnie usprawiedliwienia w zasadach współżycia społecznego. Wystąpić muszą zatem, poza złym stanem majątkowym, dodatkowe okoliczności."

Adam Olejniczak w Komentarzu do art. 440 k.c wskazał, iż "Po ustalaniu stanu majątkowego stron, podstawowe znaczenie dla miarkowania odszkodowania trzeba przypisać stwierdzeniu znaczącej dysproporcji ich sytuacji majątkowej na niekorzyść osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. Chodzi więc o sytuację, gdy zważywszy na rozmiar odszkodowania poszkodowanemu, z uwagi na jego satysfakcjonujący stan majątkowy, zdecydowanie łatwiej ponieść skutki kompensowania doznanej szkody niż osobie za nią odpowiedzialnej, dla której ten obowiązek oznaczałby ciężar nadzwyczaj dotkliwy. Jednak przy dokonywaniu oceny zasadności i rozmiaru ograniczenia obowiązku odszkodowawczego należy zważyć, że poszkodowany nie może być sankcjonowany tylko z powodu jego bardzo dobrej sytuacji majątkowej, a ponadto, sytuacja majątkowa poszkodowanego będzie uwzględniana przy wykonywaniu orzeczenia odszkodowawczego. Stąd konieczność zwrócenia uwagi także na okoliczności o charakterze niemajątkowym."

W doktrynie również wskazuje się, iż miarkowanie odszkodowania /zadośćuczynienia o którym mowa w przepisie art. 440 k.c., może dotyczyć np. zmniejszenia odsetek, odroczenia terminu zapłaty, rozłożenia świadczenia na raty (W. Dubis (w:) E. Gniewek, P. Machnikowski, Komentarz, 2013, art. 440, nb 4; M. Kaliński, Szkoda na mieniu..., s. 620).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl