Nr 12
(sierpień 2013)

Nabycie prawa do emerytury a rozwiązanie umowy o pracę

Zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przesłanką nabycia prawa do emerytury jest ziszczenie się ryzyka ubezpieczeniowego, polegającego na ograniczeniu zdolności do pracy na skutek osiągnięcia przez ubezpieczonego określonego wieku. Z treści art. 100 ust.1 cyt. ustawy wynika, iż prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. "Chodzi tu o przesłanki, jakie musi spełniać osoba uprawniona do świadczenia, nie zaś samo ziszczenie się ryzyka socjalnego. Jednakże nie zawsze istnieje bezpośrednie powiązanie stanu faktycznego (zajście ryzyka) ze stanem prawnym (nabycie prawa). Prawo do emerytury nie powstanie bowiem wtedy, gdy - pomimo ziszczenia się ryzyka - uprawniony do świadczenia nie spełnia warunków do nabycia emerytury, np. ubezpieczony osiągnął wiek emerytalny, ale nie ma odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego." (K. Antonów, Komentarz do art. 100 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ABC 2009). Wskazać należy, iż prawo do emerytury nabywa się w momencie osiągnięcia określonego wieku emerytalnego, natomiast ryzyko ubezpieczeniowe ziszcza się dopiero w chwili ustania zatrudnienia.

W świetle obowiązujących przepisów ubezpieczony, po osiągnięciu wieku emerytalnego, może faktycznie (w sytuacji, gdy złożył wniosek o emeryturę), bądź potencjalnie (jeżeli nie złożył w/w wniosku) nabyć prawo do emerytury. Komentatorzy wskazują, iż w obu przypadkach ubezpieczony musi również pamiętać, iż w razie gdyby kontynuował zatrudnienie nie będzie on już objęty ochroną z art. 39 k.p. (K. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki, Komentarz do art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ABC 2009; K. Antonów, Prawo do emerytury, Zakamycze 2003).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego osiągnięcie wieku emerytalnego uznaje się za niedyskryminujące kryterium wypowiadania stosunku pracy w razie zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn organizacyjno-ekonomicznych wobec pracownika wytypowanego do zwolnienia spośród osób, z których ten po rozwiązaniu stosunku pracy ma zapewnione środki utrzymania z ubezpieczenia emerytalnego. W wyroku z dnia 3 grudnia 2003 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I PK 80/03 Sąd Najwyższy przyjął, iż "spełnienie przez pracownika warunków nabycia prawa do emerytury jest społecznie usprawiedliwioną przesłanką jego wyboru do zwolnienia z pracy w ramach racjonalizacji zatrudnienia." Z najnowszej linii orzeczniczej reprezentowanej przez Sąd Najwyższy wynika, iż "osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę." (vide: uchwała Sądu Najwyższego, sygn. akt III PZP 13/08).

Następna strona





Nr 12
(sierpień 2013)

W świetle powyższego możliwe jest wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę, np. z przyczyn ekonomicznych pracodawcy, reorganizacyjnych lub likwidacji stanowiska pracy.

W sytuacji, gdy pracownik osiągnął wiek emerytalny lecz nie uzyskał jeszcze prawa do świadczenia emerytalnego, wypowiedzenie mu umowy o pracę wyłącznie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego jest nieuzasadnione. Osiągnięcie wieku emerytalnego stanowi jedynie usprawiedliwione kryterium doboru pracownika do zwolnienia z powodu likwidacji stanowiska pracy z przyczyn reorganizacyjnych, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności dotyczących indywidualnego stosunku pracy. Przy ocenie zasadności wypowiadania umowy o pracę powinny być uwzględniane wyłącznie przyczyny dotyczące pracownika lub pracodawcy, z wyłączeniem odwołania się do przesłanki osiągnięcia wieku emerytalnego.

Reasumując należy wskazać, iż w literaturze przedmiotu przeważają stanowiska, iż nabycie prawa do emerytury następuje z mocy prawa z chwilą osiągnięcia przez ubezpieczonego odpowiedniego wieku oraz uzyskania wymaganego okresu ubezpieczeniowego. Pojawiają się również głosy przeciwne. Biorąc pod uwagę cyt. wyżej komentarze oraz wyroki Sądu Najwyższego, należy wskazać, iż pracownik po osiągnięciu wieku emerytalnego nie podlega już ochronie z art. 39 k.p. i możliwe jest wypowiedzenie mu umowy o pracę. Uzasadnienie wypowiedzenia stosunku pracy pracownikowi w wieku emerytalnym, posiadającemu prawo do emerytury, musi się odwoływać do obiektywnych, indywidualnie skonkretyzowanych przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy związanych z wykonywaniem pracy, takich jak np. niewłaściwe wykonywanie obowiązków pracowniczych, obniżenie wydajności, długotrwałe nieobecności w pracy spowodowane chorobami, brak zdolności dostosowania się pracownika do procesów modernizacyjnych, ograniczenie zakresu działalności zakładu pracy, zmiana profilu działalności produkcyjnej lub usługowej wymuszająca zatrudnienie pracowników o innych kwalifikacjach, itp.

Zwracam również uwagę, iż w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę w/w pracownikowi pracodawca winien wypłacić mu, zgodnie z art. 92.1 k.p. odprawę emerytalną, a także, jeżeli przyczyna wypowiedzenia nie leży po stronie pracownika, odpowiednią odprawę, o której mowa w art. 8 § 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Uprawnienia do odprawy przewidzianej w cyt. ustawie przysługują również wtedy, gdy pracownik równocześnie nabywa prawo do innej odprawy, np. w związku z przejściem na emeryturę.

Autor artykułu:
Magdalena Muzyk, radca prawny, kancelaria.mmuzyk@gmail.com
www.prawnik-bielsko.com.pl