Nr 48
(sierpień 2016)

O sposobie uchylenia się od skutków niezłożenia w terminie oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku oraz oświadczenia o przyjęciu spadku

Coraz więcej pytań i udzielanych porad prawnych dotyczy spraw spadkowych i sposobu odrzucenia spadku gdy spadkobiercy minął termin na złożenie takiego oświadczenia, jak również w sytuacji, gdy spadkobierca przyjął spadek, lecz później wyszły na jaw okoliczności, które spowodowały, że chciałby niejako zmienić oświadczenie w tym przedmiocie.

Możliwość uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia oraz uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia w tym przedmiocie jest przewidziana w przepisie art 1019 k.c., który brzmi:

§ 1. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.

§ 2. Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

§ 3. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Z powyższego uregulowania wynika, iż:

  • musi zaistnieć wada oświadczenia woli,
  • uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia następuje przed sądem a spadkobierca musi oświadczyć równocześnie czy spadek przyjmuje czy go odrzuca. Podobnie jak uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia od odrzuceniu spadku,
  • uchylenie się od skutków prawnych, wymaga zatwierdzenia przez sąd.
Następna strona





Nr 48
(sierpień 2016)

Sąd w postępowaniu zainicjowanym przez stronę, będzie badał czy w istocie mamy do czynienia z wadami oświadczeń woli, a więc czy spadkobierca posiadając wiedzę o rzeczywistym stanie masy spadkowej, przyjąłby spadek czy odrzucił. Ważne przy tym jest to, że spadkobierca też musiał dołożyć należytej staranności do pozyskania informacji o stanie spadku przy składaniu oświadczenia woli od którego złożenia chce się uchylić czy też którego nie złożył w terminie. Pomocne może tutaj być orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1.12.2011r., I CSK 85/11, w którym wskazuje się, że „wieloletni brak bliższych kontaktów syna z ojcem, konflikt z innymi krewnymi spadkodawcy, o czym świadczy chociażby niepoinformowanie przez nich syna o śmierci ojca, zorganizowanie pogrzebu bez udziału syna spadkodawcy, sprawia, że nie można postawić uczestnikowi zarzutu braku wiedzy o stanie spadku będącego wynikiem braku z jego strony należytej staranności”.

Nie można również wykluczyć podstępu jako wady oświadczenia woli przy składaniu oświadczenia o przyjęciu spadku/odrzuceniu. Nie można również wykluczyć bezwzględnej nieważności oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku gdy jest wyrażana w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli.

W jaki sposób wszcząć postępowanie w sprawie uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia czy też niezachowania terminu do jego złożenia? Otóż trzeba złożyć wniosek do sądu, który zainicjuje postępowanie. Jednak waga sprawy i przesłanki jakimi kieruje się sąd w takim postępowaniu, sprawiają, że zachęcam do skorzystania z porady prawnej radcy prawnego lub adwokata, który w konkretnej sprawie powie jak taki wniosek sporządzić i uzasadnić.

Stan prawny się zmienia.
Niniejszy artykuł obejmuje stan prawny na dzień jego wydania tj 1 sierpnia 2016r. Z tego powodu niniejsze opracowanie w późniejszym czasie może być nieaktualne.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl