Nr 11
(lipiec 2013)

Odmowa zgody na rozwód a zasady współżycia społecznego

Z przepisu art. 56 §3 k.r.o. wynika, iż rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia a odmowa zgody na rozwód drugiego małżonka w danych okolicznościach jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Zasady współżycia społecznego odnoszą się do pewnych norm moralnych, zawierających reguły postępowania między ludźmi bądź do norm obyczajowych.

W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, LEX nr 657, Sąd Najwyższy uznał, że orzeczenie rozwodu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wtedy, gdy z zasadami tymi nie dałoby się pogodzić rażącej krzywdy, jakiej doznałby małżonek sprzeciwiający się orzeczeniu rozwodu, albo, gdy przeciw rozwodowi przemawiają poważne względy natury społeczno-wychowawczej, powstałe na tle złego traktowania i złośliwego stosunku współmałżonka lub dzieci albo innych przejawów lekceważenia instytucji małżeństwa i rodziny lub obowiązków rodzinnych. W tej samej uchwale Sąd Najwyższy wskazał, iż sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego z reguły nie zachodzi, gdy małżonek sprzeciwiający się rozwodowi ponosi wyłączną winę rozkładu pożycia, albo, gdy przy wspólnej winie brak podstaw do przyjęcia, że wina małżonka, który żąda rozwodu, jest znacznie cięższa.

Z naruszeniem zasad współżycia społecznego będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy odmowa zgody na rozwód doprowadzi do trwania "martwego" małżeństwa. Celem rozwodu jest eliminacja szkody, jaką z punktu widzenia społecznego byłoby utrzymywanie formalnych związków małżeńskich w sytuacji, gdy małżeństwo faktycznie nie istnieje i nie ma szans na jego dalsze utrzymywanie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2002r., IV CKN 1192/00), przy jednoczesnym istnieniu związków pozamałżeńskich zasługujących na legalizację (wyrok SN z dnia 27.10.1999r., III CKN 412/98).

Jako przykład sytuacji w której Sąd Najwyższy uznawał udzielenie rozwodu za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego można podać sytuację, w której jedno z małżonków jest nieuleczalnie chore, wymaga opieki materialnej i moralnej współmałżonka, a rozwód stanowiłby dla niego rażącą krzywdę (wyrok SN z 25.05.1998r., I CKN 704/97, LEX nr 529702).

Następna strona





Nr 11
(lipiec 2013)

Przykłady sytuacji, w których sądy uznały odmowę zgody na rozwód jako sprzeczną z zasadami współżycia społecznego:

  • "Nie godzi w zasady współżycia społecznego orzeczenie rozwodu dlatego, że strony są osobami w podeszłym wieku. Żądając rozwodu, powód nie krzywdzi pozwanej, a czyni jedynie uprawnienie z prawa wniesienia sprawy rozwodowej" (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 października 2004r., I ACa 683/04),
  • gdy odmowa zgody "na rozwód służy już tylko chęci zamanifestowania określonej przewagi nad małżonkiem domagającym się rozwodu i przeszkodzenia w ułożeniu sobie przez niego życia osobistego" (wyrok SN z dnia 21.11.2002r., III CKN 665/00),
  • szykanowanie małżonka winnego, pod wpływem uczuć zemsty i nienawiści (zob. wyroki SN: z dnia 7 grudnia 1965 r., III CR 278/65, OSNCP 1966, nr 7-8, poz. 130, oraz z dnia 18 sierpnia 1965 r., III CR 147/65, OSPiKA 1966, z. 4, poz. 93; wyrok SN z dnia 26 października 2000 r., II CKN 956/99, LEX nr 45570, orzeczenie SN z 18.06.1955r., III CR 199/54, wyrok SN z dnia 08.12.1999r., II CKN 606/98, wyrok SN z dnia 21.11.2002r., III CKN 665/00).

Zgodnie ze stanowiskiem SN motywy moralne i religijne odmowy zgody na rozwód nie są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (wyrok SN z dnia 10 września 1997 r., II CKN 292/97, LEX nr 847115). Powyższe stanowisko podzielił SA w Gdańsku w wyroku z dnia 16 czerwca 1999 r., I ACa 290/99, wskazując, iż: "Odmowa małżonka zgody na rozwód ze względów religijnych nie może być uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r.o.)".


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl