Nr 39
(listopad 2015)

Odstąpienie od obciążania strony przegrywającej kosztami w postępowaniu cywilnym

Podstawową zasadą stosowaną w postępowaniu cywilnym w procesie jest zasada odpowiedzialności za wynik procesu. Zasada ta wprowadza obowiązek strony przegrywającej do zwrócenia przeciwnikowi na jego żądanie niezbędnych do celowego dochodzenia kosztów procesu.

Niezbędne koszty procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub jej pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.

Z kolei do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata/radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata/radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Od powyższej zasady istnieje wyjątek przewidziany w przepisie art. 102 k.p.c. „W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami”. Aby ustalić, jak określić te wypadki szczególnie uzasadnione, należy sięgnąć do dorobku doktryny i orzecznictwa sądowego, pamiętając przy tym, że znajdziemy tam jedynie wskazówki lub przykłady, przepis bowiem nie konkretyzuje, nie wymienia katalogu tych „wypadków szczególnie uzasadnionych” pozostawiając sądowi orzekającemu ich kwalifikację. Jednakże to strona w procesie powinna wykazać te przesłanki, natomiast sąd na tej podstawie ustali czy faktycznie ma do czynienia z wypadkiem szczególnie uzasadnionym czy nie.

Następna strona





Nr 39
(listopad 2015)

Z pewnością stan majątkowy i sytuacja życiowa strony może przemawiać za zastosowaniem przepisu art. 102 k.p.c., ale pamiętać należy, że zwolnienie od kosztów sądowych nie daje nam gwarancji, że sąd automatycznie odstąpi od obciążania strony kosztami. Inne są przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a inne do odstąpienia od obciążania strony kosztami procesowymi. Zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje zwolnienia od innych kosztów – np. zwrotu kosztów wynagrodzenia dla pełnomocnika strony wygrywającej. Strona może w ramach jednego postępowania złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jak i wniosek o odstąpienie przez sąd od obciążania jej kosztami procesowymi. Te dwa wnioski nie wykluczają się, obejmują inny zakres zwolnienia o inne przesłanki do ich zastosowania. Choć podkreśla się, iż rozstrzygnięcie o kosztach zgodnie z przepisem art. 102 k.p.c., nie wymaga wniosku, to jednak uważam, że jednak warto go zgłosić i poprzeć konkretnymi argumentami.

Wracając do meritum sprawy, samo powołanie się przez stronę na trudną sytuację majątkową może (ale nie musi) nie być w danym postępowaniu wystarczające do zastosowania przepisu art. 102 k.p.c. (wszystko zależy od oceny sądu orzekającego), ale w połączeniu z powołaniem się na trudną sytuację życiową strony może stanowić mocny argument dla sądu.

W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1981r., sygn. II CZ 98/81, podkreślono, iż „Można uznać za sprzeczne z zasadami słuszności - i nie obciążyć pełnymi kosztami strony przegrywającej sprawę (art. 102 k.p.c.) - żądanie zapłaty kosztów procesu zgłoszone przez przeciwnika, który swym niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem wywołał proces i koszty połączone z prowadzeniem tego procesu”.

Należy podkreślić, że w postępowaniu nieprocesowym można również zastosować przepis art. 102 k.p.c.

Warto zwrócić uwagę na poniższe przykładowe orzeczenia:

  • Postanowienie SN z dnia 17 czerwca 2010 r., III CZ 19/10, „Pozwany (dłużnik) powinien wykazać szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie przez sąd od obciążania go w całości lub w części kosztami postępowania (art. 102 k.p.c.)”.
Następna strona





Nr 39
(listopad 2015)
  • Postanowienie SN z dnia 13 maja 2011 r., V CZ 17/11, „Zgodnie z zasadą ścisłej wykładni przepisów o charakterze wyjątkowym, użyte w art. 102 k.p.c. pojęcie "wypadek szczególny" musi być rozumiane ściśle: jako rzeczywiście wyjątkowe, niecodzienne okoliczności przedmiotowe lub podmiotowe sprawy, uzasadniające, ze względów słuszności, nie obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu”.
  • Postanowienie SN z dnia 3 lutego 2011 r., I CZ 171/10, „Sytuacja majątkowa strony przegrywającej proces może uzasadniać zastosowanie art. 102 k.p.c. jedynie wówczas, gdy jest ona wyjątkowo trudna”.
  • Postanowienie SN z dnia 19 września 2013 r., I CZ 183/12, „Zakwalifikowanie konkretnego przypadku jako "szczególnie uzasadnionego" w rozumieniu art. 102 k.p.c. wymaga rozważenia całokształtu okoliczności sprawy, łączących się z charakterem żądania poddanego pod osąd przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego”.
  • Postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2012 r., V CZ 63/12, „Zwolnienie strony od kosztów sądowych nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. w ramach orzekania o kosztach procesu”.
  • Postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2012 r., IV CZ 142/12, „Nie uzasadnia zastosowania art. 102 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem II instancji sam fakt przebywania powoda w zakładzie karnym ani jego subiektywne przekonanie o słuszności zgłoszonego roszczenia w sytuacji gdy jego powództwo - podobnie jak wiele innych wytoczonych przeciwko temu samemu pozwanemu i opartych na podobnych okolicznościach faktycznych - zostało oddalone a z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynikała jego oczywista bezzasadność”.

Przy formułowaniu wniosku o odstąpienie od obciążania strony przegrywającej kosztami, warto zwrócić się o pomoc do radcy prawnego.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl