Nr 46
(czerwiec 2016)

Prawa dzieci wynikające z konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989r.

Kolejny numer Biuletynu Prawnego przypada w Dzień Dziecka, stąd niniejszy artykuł będzie poświęcony prawom dziecka zawartymi w Konwencji o Prawach Dziecka.

W preambule do ww. Konwencji wskazano intencje, które przyświecały jej wydaniu. Podkreślono, iż dzieci mają prawo do szczególnej troski i pomocy, a dla pełnego i harmonijnego rozwoju swojej osobowości dzieci powinny wychowywać się w środowisku rodzinnym, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia, w duchu ideałów zawartych w Karcie Narodów Zjednoczonych, a w szczególności w duchu pokoju, godności, tolerancji, wolności, równości i solidarności.

W rozumieniu Konwencji, dzieckiem jest każda istota ludzka w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletność.


Jakie prawa wynikają z Konwencji?

  • niezbywalne prawo do życia każdego dziecka, (art 6)
  • od momentu urodzenia: prawo do otrzymania imienia, uzyskania obywatelstwa, jeśli to możliwe to prawo do poznania swoich rodziców i pozostawania pod ich opieką (art 7). Do tego artykułu Rzeczpospolita Polska zastrzegła, że prawo dziecka przysposobionego do poznania rodziców naturalnych będzie podlegało ograniczeniu poprzez obowiązywanie rozwiązań prawnych umożliwiających przysposabiającym zachowanie tajemnicy pochodzenia dziecka
  • prawo do zachowania tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska, stosunków rodzinnych, zgodnych z prawem, z wyłączeniem bezprawnych ingerencji (art 8)
Następna strona





Nr 46
(czerwiec 2016)
  • prawo dziecka odseparowanego od jednego lub obojga rodziców do utrzymywania regularnych stosunków osobistych i bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców, z wyjątkiem przypadków, gdy jest to sprzeczne z najlepiej pojętym interesem dziecka (art 9 ust 3). Gdy tego rodzaju separacja jest wynikiem działania podjętego przez Państwo-Stronę, takiego jak zatrzymanie, uwięzienie, wygnanie, deportacja lub śmierć (w tym śmierć spowodowana jakąkolwiek przyczyną podczas zatrzymania przez państwo) jednego lub obojga rodziców dziecka lub dziecka, państwo zapewni, na żądanie, rodzicom dziecka, dziecku lub - jeżeli będzie to właściwe.
  • innemu członkowi rodziny podanie istotnych informacji dotyczących miejsca pobytu nieobecnego(ych) członka(ów) rodziny, jeśli treść tej informacji nie przyniesie szkody dobru dziecka. Ponadto Państwa-Strony zapewnią, aby wniesienie takiej prośby samo przez się nie pociągało żadnych ujemnych następstw dla osoby (osób), której(ych) dotyczy. (art 9 ust 4)
  • prawo do utrzymywania regularnych, z wyjątkiem okoliczności nadzwyczajnych, osobistych i bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców przebywających w różnych państwach. W tym celu dziecko oraz jego rodzice, mają prawo do opuszczenia każdego kraju, w tym własnego i powrotu do niego. Prawo do opuszczenia dowolnego kraju będzie podlegać tylko takim ograniczeniom, które są określone przez prawo i które są niezbędne dla ochrony bezpieczeństwa narodowego, porządku publicznego, zdrowia i moralności społecznej lub praw i swobód innych osób, zgodnych z pozostałymi prawami uznanymi w niniejszej konwencji. (art 10 ust 2)
  • prawo dziecka zdolnego do kształtowania swych własnych poglądów, do swobodnego ich wyrażania we wszystkich sprawach dotyczących dziecka. W tym celu dziecko ma w szczególności zapewnioną możliwość wypowiadania się w każdym postępowaniu sądowym i administracyjnym, dotyczącym dziecka, bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawiciela bądź odpowiedniego organu, zgodnie z zasadami proceduralnymi prawa wewnętrznego (art 12).
Następna strona





Nr 46
(czerwiec 2016)
  • prawo dziecka do swobodnej wypowiedzi, obejmujące swobodę poszukiwania, otrzymywania i przekazywania informacji oraz idei wszelkiego rodzaju, bez względu na granice, w formie ustnej, pisemnej bądź za pomocą druku, w formie artystycznej lub z wykorzystaniem każdego innego środka przekazu według wyboru dziecka (art 13). Wykonywanie tego prawa może podlegać pewnym ograniczeniom, lecz tylko takim, które są przewidziane przez prawo i które są konieczne:
    1. dla poszanowania praw lub reputacji innych osób albo
    2. do ochrony bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego, bądź zdrowia albo moralności społecznej.
  • prawo dziecka do swobody myśli, sumienia i wyznania. Państwa-Strony będą respektowały prawa i obowiązki rodziców lub, w odpowiednich przypadkach, opiekunów prawnych odnośnie do ukierunkowania dziecka w korzystaniu z jego prawa w sposób zgodny z rozwijającymi się zdolnościami dziecka. Swoboda wyrażania wyznawanej religii lub przekonań może podlegać tylko takim ograniczeniom, które są przewidziane prawem i są konieczne do ochrony bezpieczeństwa narodowego i porządku publicznego, zdrowia lub moralności społecznej bądź podstawowych praw i wolności innych osób (art 14),
  • prawo do swobodnego zrzeszania się oraz wolności pokojowych zgromadzeń (art 15),
  • prawo dziecka do ochrony prawnej przeciwko bezprawnej ingerencji w strefę jego życia prywatnego, rodzinnego lub domowego czy w korespondencję oraz prawo do ochrony prawnej przeciwko bezprawnym zamachom na jego honor i reputację, (art 16)
  • prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa w razie gdy dziecko jest pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku (art 20),
  • prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski ze strony Państwa, przez rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc ta będzie udzielana na wniosek tych osób i stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców i innych osób, które się nim opiekują (art 23),
Następna strona





Nr 46
(czerwiec 2016)
  • prawo do jak najwyższego poziomu zdrowia i udogodnień w zakresie leczenia chorób oraz rehabilitacji zdrowotnej, prawo do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych (art 24),
  • prawo dziecka, umieszczonego przez kompetentne władze w zakładzie w celach opieki, ochrony bądź leczenia w zakresie zdrowia fizycznego lub psychicznego, do okresowego przeglądu leczenia dziecka i wszelkich innych okoliczności odnoszących się do jego umieszczenia w zakładzie (art 25),
  • prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych (art 26),
  • prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (art 27),
  • prawo dziecka do nauki i realizowania tego prawa na zasadzie równych szans (art 28),
  • prawo dziecka do wypoczynku i czasu wolnego, do uczestniczenia w zabawach i zajęciach rekreacyjnych, stosownych do wieku dziecka, oraz do nieskrępowanego uczestniczenia w życiu kulturalnym i artystycznym. Państwa-Strony będą przestrzegały oraz popierały prawo dziecka do wszechstronnego uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym oraz będą sprzyjały tworzeniu właściwych i równych sposobności dla działalności kulturalnej, artystycznej, rekreacyjnej oraz w zakresie wykorzystania czasu wolnego (art 31),
  • prawo dziecka do ochrony przed wyzyskiem ekonomicznym, przed wykonywaniem pracy, która może być niebezpieczna lub też może kolidować z kształceniem dziecka, bądź może być szkodliwa dla zdrowia dziecka lub jego rozwoju fizycznego, umysłowego, duchowego, moralnego lub społecznego (art 32),
  • prawo każdego dziecka podejrzanego, oskarżonego bądź uznanego winnym pogwałcenia prawa karnego do traktowania w sposób sprzyjający poczuciu godności i wartości dziecka, które umacnia w nim poszanowanie podstawowych praw i wolności innych osób oraz uwzględnia wiek dziecka i celowość sprzyjania jego reintegracji dla podjęcia przez nie konstruktywnej roli w społeczeństwie (art 40).
Następna strona





Nr 46
(czerwiec 2016)

Oprócz zastrzeżeń do art 7 Konwencji, Polska złożyła również zastrzeżenia dotyczące granicy wieku, od której dopuszczalne jest powoływanie do służby wojskowej lub podobnej oraz uczestnictwo w działaniach zbrojnych, aby rozstrzygało tę kwestię prawo Rzeczpospolitej Polskiej. Granica ta nie może być niższa niż przewidziana w artykule 38 Konwencji (15 lat).

Polska złożyła następujące deklaracje podpisując ww. Konwencję:

  • Rzeczpospolita Polska uważa, że wykonania przez dziecko jego praw określonych w konwencji, w szczególności praw określonych w artykułach od 12 do 16, dokonuje się z poszanowaniem władzy rodzicielskiej, zgodnie z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną,
  • w odniesieniu do artykułu 24 ustęp 2 litera f) konwencji Rzeczpospolita Polska uważa, że poradnictwo dla rodziców oraz wychowanie w zakresie planowania rodziny powinno pozostawać w zgodzie z zasadami moralności.

Podkreślić należy, że Państwa, które podpisały Konwencję, obowiązane są respektować prawa w niej zawarte wobec każdego dziecka bez jakiejkolwiek dyskryminacji, niezależnie od rasy, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów politycznych, statusu majątkowego, niepełnosprawności, cenzusu urodzenia dziecka, jego rodziców bądź opiekuna prawnego.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl