Nr 33
(maj 2015)

Przedawnienie roszczeń

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Powyższe oznacza, iż ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może skutecznie uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W praktyce wierzyciel może złożyć pozew o zapłatę należności przedawnionej, a dłużnik jeśli chce uchylić się od płatności, powinien podnieść zarzut przedawnienia.

Dłużnik nie może zrzec się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu przedawnienia, albowiem będzie to nieważne.

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. (art. 118 k.c.). Przepisów szczególnych jest sporo i dokonując określonej czynności należy sprawdzić termin jej przedawnienia. Przykładowo roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. (art. 554 k.c.).

Zgodnie z przepisem art. 120 k.c.:

Art. 120. § 1. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

§ 2. Bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.

Przykładowo termin płatności wskazany w fakturze VAT ustalony jest na 28 kwietnia 2015r. Odsetki należy więc liczyć od dnia kolejnego a więc od dnia 29 kwietnia 2015r.

Ustalone w ustawie terminy przedawnienia nie mogą być w żaden sposób skracane ani przedłużane (art. 119 k.c.). Jednakże terminy te mogą ulegać przerwaniu albo zawieszeniu. Mamy więc przepis art. 121 k.c., dotyczący zawieszenia biegu terminu przedawnienia i 123 k.c. dotyczący przerwania biegu terminu przedawnienia.

Następna strona





Nr 33
(maj 2015)

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia

Art. 121. Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

  1. co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania władzy rodzicielskiej,
  2. co do roszczeń, które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli,
  3. co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa,
  4. co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody.

Gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w ww. artykule, następuje zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a więc termin ten nie biegnie lub nie rozpoczyna biegu. Okresu zawieszenia nie wlicza się do ustalenia terminu przedawnienia. Po ustaniu przeszkody powodującej zawieszenie, termin ten biegnie nadal, a wiec termin przedawnienia ulega przesunięciu o cały czas zawieszenia.


Przerwanie biegu terminu przedawnienia

Art. 123. §1. Bieg przedawnienia przerywa się:

  1. przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
  2. przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
  3. przez wszczęcie mediacji.
Następna strona





Nr 33
(maj 2015)

Skutki przerwania są odmienne od skutków zawieszenia. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, przy czym jak wskazuje art. 124 §2 k.c. "W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone."

W przypadku osób, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych oraz osób, co do których istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.

Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata, jego bieg liczy się od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia. (art. 122§2 k.c.)

Roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenia stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawniają się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu (art. 125 k.c.).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl