Nr 1
(wrzesień 2012)

Rażąca niewdzięczność jako przesłanka odwołania darowizny

Jako przesłankę do odwołania darowizny ustawodawca w art. 898 k.c. wskazuje rażącą niewdzięczność. Ustawa posługuje się zwrotem niedookreślonym, pozostawiając sądowi ustalenie, czy konkretne zachowania mieszczą się w pojęciu rażącej niewdzięczności, przez pryzmat norm moralnych oraz celów jakie realizuje umowa darowizny.

Darowizna wytwarza pewien stosunek etyczny między darczyńcą a obdarowanym, wyrażający się moralnym obowiązkiem wdzięczności. Obowiązek ten nabiera szczególnej wymowy, gdy do zawarcia umowy dochodzi między osobami najbliższymi, kiedy powinność świadczenia pomocy i opieki dla darczyńcy wynika z łączących strony umowy stosunków rodzinnych. Pogwałcenie obowiązku wdzięczności przez dopuszczenie się ciężkich uchybień opatrzone jest sankcją prawną w postaci prawa odwołania darowizny, przy czym warunkiem tego prawa, jest dopuszczenie przez obdarowanego względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Nie każda niewdzięczność będzie tu podstawą do skorzystania z tego prawa, bowiem chodzi tu o jej postać kwalifikowaną z którą mamy do czynienia w sytuacji, gdy zachowanie się obdarowanego w świetle reguł moralnych i prawnych świadczy o tym, że darczyńca odczuwa je wysoce ujemnie. Sąd rozstrzyga o tym, czy postępowanie obdarowanego przedstawia się jako rażąca niewdzięczność.

Przez pojęcie rażącej niewdzięczności należy rozumieć tylko takie czynności obdarowanego - działania lub zaniechania, które są skierowane z zamiarem nieprzyjaznym przeciwko darczyńcy, a nie przeciwko osobom trzecim, nawet bardzo darczyńcy bliskim, chyba że obdarowany zachowaniem tym zamierza oddziaływać bezpośrednio na darczyńcę. Zachowanie obdarowanego w stosunku do darczyńcy musi cechować nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie krzywdy lub szkody majątkowej, długotrwałe i uporczywe. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy, np. przeciwko zdrowiu, życiu, czci, mieniu oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą - np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby mimo oczywistej możliwości jej udzielenia, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, ciężkie znieważenia itd.

Następna strona





Nr 1
(wrzesień 2012)

Które zachowania nie wyczerpują znamion rażącej niewdzięczności:

  1. Czyny nieumyślne obdarowanego,
  2. Drobne czyny umyślne jak np. przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, niewykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne w określonym środowisku,
  3. Drobne czyny umyślne obdarowanego wywołane zachowaniem darczyńcy,
  4. Brak świadczenia pracy na rzecz darczyńcy,

Kiedy nie można odwołać darowizny:

  1. Jeżeli rażącej niewdzięczności dopuszczają się spadkobiercy obdarowanego,
  2. Jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu,
  3. Po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego

Zawiedzione oczekiwania darczyńcy co do należytego zajmowania się przez obdarowanego przedmiotem darowizny nie może uzasadniać odwołania darowizny.


Jak odwołać darowiznę

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie, jednakże nie wywołuje skutku w postaci przejścia własności rzeczy (nieruchomości) z powrotem na obdarowanego. Oświadczenie to stwarza jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu tej darowizny stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 898§2 k.c.). Aby doszło więc do przejścia własności rzeczy (nieruchomości) z powrotem na darczyńcę, konieczne jest zawarcie między stronami umowy, a jeżeli nie dojdzie do jej zawarcia, darczyńca może wystąpić do sądu z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności rzeczy (nieruchomości). Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek obdarowanego do złożenia, w określonym terminie, oświadczenia o przeniesieniu własności przedmiotu darowizny na darczyńcę, zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c.), jeżeli obdarowany nie złoży go w terminie z zachowaniem wymaganej formy.

Następna strona





Nr 1
(wrzesień 2012)

Kto może odwołać darowiznę

  1. Darczyńca,
  2. Spadkobiercy darczyńcy, jeżeli darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania darowizny albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy,

W przypadku rolników, którzy na podstawie ustawy z dnia 20.12.1990r., o ubezpieczeniu społecznym rolników, przekazali gospodarstwo rolne innej osobie na własność w zamian za emeryturę, umowa między rolnikiem a jego następcą może być rozwiązana przez sąd po rozważeniu interesu stron zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Umowa może być rozwiązana, jeżeli następca uporczywie postępuje wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, lub dopuszcza się względem rolnika albo jednej z najbliższych mu osób rażącej obrazy czci bądź umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności, lub uporczywie nie wywiązuje się ze swych obowiązków względem rolnika wynikających z umowy lub z przepisów prawa. Powodem rozwiązania umowy może być doprowadzenie przez następcę gospodarstwa do ruiny wskutek rażącego niedbalstwa czy trwonienie przekazanego mu dobytku (art. 84-91 ustawy).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl