Nr 21
(maj 2014)

Skarga pauliańska

Przepisy art. 527 i następne Kodeksu Cywilnego dają wierzycielowi możliwość dochodzenia swoich roszczeń od osoby trzeciej, z którą dłużnik świadomie dokonał krzywdzącej dla wierzyciela czynności prawnej. Czynność ta staje się bezskuteczna w stosunku do tego wierzyciela, który wystąpił ze skargą pauliańską (bezskuteczność względna).

Przesłanki skargi pauliańskiej

Z przepisu art. 527 k.c. wynika, iż aby wierzyciel mógł skorzystać ze skargi pauliańskiej, muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki:

  1. dokonanie czynności prawnej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli, na skutek której osoba trzecia uzyskuje korzyść majątkową,
  2. dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli,
  3. osoba trzecia wiedziała o działaniu dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się na kolejne dwie przesłanki wystąpienia ze skargą pauliańską. Pierwsza to istnienie godnego ochrony interesu wierzyciela w postaci wierzytelności, a druga to istnienie zaskarżalnej wierzytelności pieniężnej wobec osoby, która dokonała czynności prawnej objętej skargą pauliańską.

Ciężar udowodnienia powyższych przesłanek spoczywa na wierzycielu (powodzie).

Ad.1 Pokrzywdzenie wierzycieli i uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią

Zgodnie z treścią przepisu art. 527 § 2 k.c. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Następna strona





Nr 21
(maj 2014)

Dłużnik jest niewypłacalny, gdy jego majątek nie wystarcza na pokrycie długów. Dłużnik jest niewypłacalny w wyższym stopniu, niż przed dokonaniem czynności wówczas, gdy dojdzie do powiększenia jego niewypłacalności a także wtedy, gdy zaspokojenie można uzyskać z dodatkowym znacznym nakładem kosztów, ryzyka i czasu (wyrok SN z 28.11.2001r. IV CKN 525/2000 Biul. SN 2002, nr 5, s. 11, Jurysta 2002, nr 7-8, s. 55). Dla stwierdzenie niewypłacalności dłużnika nie jest konieczne ani ogłoszenie upadłości dłużnika ani wszczęcie postępowania egzekucyjnego i wykazanie jego nieskuteczności. Wierzyciel przeto powinien za pomocą odpowiednich dowodów wykazać ów stan niewypłacalności dłużnika.

Uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią może polegać na nabyciu prawa majątkowego lub zwolnieniu z zobowiązania.

Ad. 2 Świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzycieli

Przyjmuje się, iż dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, gdy zdaje sobie sprawę, że na skutek dokonania czynności prawnej wierzyciele nie będą mogli uzyskać zaspokojenia z jego majątku.

Ad. 3 Wiedza osoby trzeciej o działaniu dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli

Osoba trzecia powinna wiedzieć, albo przy zachowaniu należytej staranności powinna się dowiedzieć, iż czynność dłużnika spowoduje pokrzywdzenie wierzycieli.

Istnieją przy tym dwa domniemania ustanowione przez ustawodawcę w przepisie art. 527§3 i 4 k.c. działające na korzyść wierzyciela. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527§3 k.c.). Ustalając ów stosunek bliskości odwołujemy się do więzi uczuciowej, majątkowej, przyjacielskiej, rodzinnej.

Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527§4 k.c.). W tym przypadku odwołujemy się do powiązań gospodarczych między dłużnikiem a osobą trzecią.

Następna strona





Nr 21
(maj 2014)

Przedmiot skargi pauliańskiej

Przedmiotem skargi pauliańskiej mogą być tylko czynności prawne dokonane przez dłużnika. Nie można za pomocą skargi pauliańskiej zapobiec dokonaniu zamierzonej czynności prawnej przez dłużnika. Skargą pauliańską najczęściej obejmuje się zbycie, obciążenie, zrzeczenie się, przeniesienie majątku dłużnika na osobę trzecią. Nie mogą być przedmiotem skargi zdarzenia prawne (decyzje administracyjne, orzeczenia sądowe itd.), czynności faktyczne (np. zniszczenie przez dłużnika wartościowego przedmiotu). Nie można zaskarżyć takiej czynności dłużnika, na mocy której, w zamian za swoje świadczenie uzyskał on ekwiwalent, znajdujący się w jego majątku lub który posłużył do zaspokojenia wierzyciela.

Bezskuteczność czynności prawnej dokonanej przez dłużnika (bezskuteczność względna)

Uwzględnienie przez sąd skargi pauliańskiej prowadzi do uznania czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną w stosunku do tego wierzyciela, który złożył skargę pauliańską (bezskuteczność względna). Zaskarżona czynność jest ważna, ale bezskuteczna w stosunku do tego konkretnego wierzyciela.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl