Nr 8
(kwiecień 2013)

Sprzeciw małżonka wobec czynności zarządu majątkiej wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka

Zgodnie z przepisem art. 36 (1) k.r.o., małżonek może sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka z wyjątkiem czynności w bieżących sprawach życia codziennego lub zmierzających do zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny albo podejmowanej w ramach działalności gospodarczej.

Jak wynika z powyższego, czynność zarządu majątkiem wspólnym musi być zamierzona, a więc musi istnieć podstawa do przypuszczenia, że małżonek jej dokona. Sprzeciw z kolei jest skuteczny wobec osoby trzeciej jeżeli mogła się z nim zapoznać przed dokonaniem czynności prawnej. Sprzeciw może dotyczyć sprzedaży rzeczy wspólnej, zwolnienia dłużnika z długu, itd. W doktrynie prezentowany jest pogląd, iż sprzeciw może zostać wyrażony w dowolnej formie, np. telefonicznie lub mailowo. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 20.02.2009r. (sygn. I ACa 32/09, lex nr 508515) wskazał, iż "przepisy nie regulują żadnej szczególnej formy, w jakiej sprzeciw powinien być wyrażony. Niemniej wola małżonka musi być w tym zakresie wyartykułowana w sposób niewątpliwy, tak aby była możliwa do odczytania przez kontrahenta czynności zamierzonej przez drugiego małżonka. Rzeczą osoby chcącej sprzeciwić się czynności zamierzonej przez drugiego małżonka jest więc podjęcie takich działań, aby o swym stanowisku poinformować osobę trzecią." Sprzeciw skuteczny względem osoby trzeciej spowoduje bezwzględną nieważność czynności prawnej wobec której go wyrażono.

Aby sprzeciw był skutecznie złożony należy złożyć go drugiemu małżonkowi oraz powiadomić osobę trzecią z którą ów małżonek zamierza dokonać czynności prawnej, co do której składamy sprzeciw, przed jej dokonaniem.

Zezwolenie na dokonanie czynności

Zgłoszenie skutecznego sprzeciwu spowoduje, że małżonek który zamierza dokonać czynności zarządu majątkiem wspólnym powinien zwrócić się do sądu o zezwolenie na dokonanie czynności. Wynika to z przepisu art. 36 (1) §3 k.r.o., który w tym zakresie odsyła do przepisu art. 39 k.r.o. Sąd udzieli zezwolenia jeżeli dokonania czynności wymaga dobro rodziny.

Następna strona





Nr 8
(kwiecień 2013)

Skutki dokonania czynności pomimo sprzeciwu, przed rozstrzygnięciem sądu

  1. Czynność prawna dokonana pomimo sprzeciwu, przed rozstrzygnięciem sądu jest bezwzględnie nieważna jeżeli dotyczy:

    1. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków;
    2. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;
    3. czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
    4. darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
  2. Skutek innych czynności należy rozpatrywać w kontekście przepisu art. 38 k.r.o. "Jeżeli na podstawie czynności prawnej dokonanej przez jednego małżonka bez wymaganej zgody drugiego osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w dobrej wierze dokonały czynności prawnej z osobą nieuprawnioną do rozporządzania prawem."

    Przepisami, do których odsyła art. 38 k.r.o. jest przepis art. 169 k.c. oraz przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

    Następna strona





Nr 8
(kwiecień 2013)

Jeżeli przedmiotem czynności zarządu majątkiem wspólnym jest rzecz ruchoma, to zgodnie z przepisem art. 169 k.c. "jeżeli osoba nie uprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba że działa w złej wierze." Dobra wiara nabywcy stanowi więc przesłankę konieczną do nabycia własności od osoby nieuprawnionej (czyli tego małżonka, który pomimo sprzeciwu drugiego małżonka, przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd, dokonuje czynności zarządu majątkiem wspólnym). Dobra wiara oznacza usprawiedliwione okolicznościami przekonanie nabywcy, że zbywcy przysługuje prawo do rozporządzania rzeczą. Jest ona wyłączona w sytuacji, gdy nabywca wie, iż zbywca nie jest uprawniony do zbycia rzeczy oraz w sytuacji, gdy brak świadomości jest wynikiem niedbalstwa. W takich przypadkach mówimy o złej wierze nabywcy, który nie ma możliwości nabycia własności od nieuprawnionego.

Jeżeli chodzi o nieruchomości, to przepis art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wskazuje na domniemanie zgodności ujawnionego w księdze wieczystej prawa z rzeczywistym stanem prawnym. Skutki tego domniemania trwają do momentu skutecznego jego obalenia.

Z powyższym domniemaniem związana jest rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych wyrażona w przepisie art. 5 u.k.w.h., zgodnie z którym "W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych)."

Do zbycia nieruchomości potrzebna jest zgoda drugiego małżonka (art. 37 § 1 pkt 1 k.r.o.), a jej brak powoduje bezwzględną nieważność czynności, chyba że w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości wpisany jest wyłącznie małżonek zbywca (por. orzeczenie SN z dnia 19/28 stycznia 1955 r., I CR 1671/54, J. Gudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo, Kraków 1998, s. 130).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl