Nr 7
(marzec 2013)

Szalbierstwo

Szalbierstwo jest oszustwem stypizowanym w przepisie art. 121 kodeksu wykroczeń, którego cechą jest działanie sprawcy polegające na wykorzystaniu podstępnie wytworzonej sytuacji. Powyższy przepis chroni należności, które przysługują z tytułu prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub świadczenia określonych usług.

Przepis art. 121 Kodeksu Wykroczeń stanowi, iż:

Art. 121. § 1. Kto, pomimo nieuiszczenia dwukrotnie nałożonej na niego kary pieniężnej określonej w taryfie, po raz trzeci w ciągu roku bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza przejazd koleją lub innym środkiem lokomocji, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza pożywienie lub napój w zakładzie żywienia zbiorowego, przejazd środkiem lokomocji należącym do przedsiębiorstwa niedysponującego karami pieniężnymi określonymi w taryfie, wstęp na imprezę artystyczną, rozrywkową lub sportową, działanie automatu lub inne podobne świadczenie, o którym wie, że jest płatne.

§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 2 można orzec obowiązek zapłaty równowartości wyłudzonego mienia.


Art. 121 §1 k.w.

Szalbierstwa w postaci przewidzianej w przepisie art. 121 § 1 k.w., a więc wyłudzenia przejazdu koleją lub innym środkiem lokomocji, np. MPK, PKS, może się dopuścić tylko osoba, która uprzednio, dwukrotnie była już ukarana karą pieniężną określoną w taryfie, której nie uiściła i po raz trzeci w ciągu roku bez zamiaru uiszczenia należności wyłudziła przejazd (wyr. SN z dnia 6 lipca 1995 r., III KRN 56/95, OSN Prok. i Prawo 1995, nr 11-12, poz. 13). Wskazany w przepisie okres roku obejmuje 12 miesięcy licząc od pierwszego zdarzenia, a więc nie należy utożsamiać go z rokiem kalendarzowym.

Następna strona





Nr 7
(marzec 2013)

Wyłączenie karalności

Jeżeli sprawca uiści nałożoną na niego karę pieniężną z tytułu wyłudzonego przejazdu, nie można mówić o popełnieniu wykroczenia z art. 121 §1 k.w. Podobnie nie będzie można zarzucić popełnienie tego wykroczenia osobie, która np. zgubiła bilet czy nie zdążyła kupić biletu, lecz poinformowała o tym konduktora.


Art. 121 §2 k.w.

Druga postać szalbierstwa sprowadza się do jednokrotnego wyłudzenia pożywienia lub napoju w zakładzie żywienia zbiorowego, przejazdu środkiem lokomocji należącym do przedsiębiorstwa niedysponującego karami pieniężnymi określonymi w taryfie, wstępu na imprezę artystyczną, rozrywkową lub sportową, działania automatu lub innego podobnego świadczenia, o którym sprawca wie, że jest płatne.

Szalbierstwem w tej postaci będzie również wyłudzenie przejazdu taksówką bez względu na wysokość wyrządzonej tym czynem szkody (zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29.07.1971r., VI KZP 17/71, OSNKW 1971, nr 10, poz. 145 i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24.01.1973r., VI KZP 69/72, OSNKW 1973, nr 4, poz. 42).

Sprawcą wykroczenia nie będzie Kierujący, który zaparkował pojazd w strefie płatnego postoju oznaczonego znakiem drogowym D-44 bez uiszczenia opłaty, bowiem popełni on wykroczenie z art. 92 § 1 k.w.

.Innym podobnym świadczeniem. w rozumieniu przepisu art. 121 §2 k.w., będzie np. płatna usługa polegająca na podłączeniu odbiornika telewizyjnego do systemu zbiorowego odbioru (sieci kablowej) i na udostępnieniu programów (postanowienie SN z dnia 29 września 2004 r., I KZP 21/04, OSNKW 2004, nr 9, poz. 90; zob. też glosę J. Skrzypczaka, Pal. 2005, nr 1-2, s. 284 i R.A. Stefański, Przegląd orzecznictwa, WPP 2005, nr 1, s. 88 i nr 2, s. 67).

Następna strona





Nr 7
(marzec 2013)

Z orzecznictwa sądowego wynika, iż "innym podobnym świadczeniem" w rozumieniu przepisu art. 121 §2 k.w. nie będzie:

  • niewywiązanie się z zobowiązania zapłaty wynagrodzenia za zamówione dzieło (art. 627 k.c.). Zachowanie takie może stanowić występek określony w art. 286 k.k. (uchwała SN z 24.01.1973r., VI KZP 69/72, OSNKW 1973, nr 4, poz. 42),
  • wyłudzenie mieszkania w hotelu bez zamiaru uiszczenia należności (uch. SN z dnia 23 listopada 1972 r., VI KZP 49/72, OSNKW 1973, nr 2-3, poz. 27.

Pojęcie "automatu" użyte w przepisie art. 121 §2 k.w., jest bardzo szerokim określeniem. Oznacza ono maszynę wykonującą cały cykl pracy bez udziału człowieka. Można przyjąć, iż intencją ustawodawcy było objęcie zakresem tego pojęcia jak najszerszego kręgu tego rodzaju urządzeń. Należy więc uznać, że "automatem" w rozumieniu przepisu art. 121 § 2 k.w. jest również urządzenie telekomunikacyjne w postaci tzw. "skrzynki rozdzielczej" (M. Rogalski, Glosa do postanowienia SN z dnia 29 września 2004 r., I KZP 21/04, Prok. i Pr. 2006, nr 7-8, s. 223).

Sankcje

W razie skazania, sąd może orzec karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Może być również orzeczony obowiązek zapłaty równowartości wyłudzonego mienia.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl