Nr 20
(kwiecień 2014)

Ubezwłasnowolnienie osoby pełnoletniej

Zgodnie z art. 13 §1 ustawy kodeks cywilny, osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

Natomiast art. 16 §1 kodeksu cywilnego stanowi, iż osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

Z powyższych przepisów wynika, iż osoba pełnoletnia, czyli taka która ukończyła osiemnaście lat, może być ubezwłasnowolniona zarówno całkowicie, jak i częściowo.

Ubezwłasnowolnienie częściowe polega na tym, że osoba ubezwłasnowolniona sama może dokonywać czynności prawnych, przez które zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, natomiast do ich ważności potrzebuje zgody przedstawiciela ustawowego. Decyzje dotyczące drobnych bieżących spraw życia codziennego może ona podejmować samodzielnie. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Podstawowym skutkiem ubezwłasnowolnienia całkowitego jest całkowita utrata zdolności do czynności prawnych. Dla ubezwłasnowolnionej całkowicie osoby pełnoletniej ustanawia się opiekę. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna. Osoba taka może jednak zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (jak np. codzienne zakupy), umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.

Ubezwłasnowolnienie danej osoby może zostać orzeczone, gdy z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych osoba ta nie jest w stanie kierować swoim zachowaniem (w przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego), bądź jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw (w przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego). Inne ułomności osoby, niezależnie od tego, co jest ich przyczyną, nie dają podstaw do ubezwłasnowolnienia.

Następna strona





Nr 20
(kwiecień 2014)

W postanowieniu z 3 grudnia 1974 r., I CR 580/74 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że do ubezwłasnowolnienia nie wystarcza ustalenie choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, "musi występować nadto niemożność kierowania swym postępowaniem - gdy chodzi o ubezwłasnowolnienie całkowite, lub potrzeba udzielenia pomocy w prowadzeniu spraw - przy ubezwłasnowolnieniu częściowym". Podkreślił, że przy wyborze rodzaju ubezwłasnowolnienia trzeba badać nie tylko rodzaj choroby umysłowej, stopień niedorozwoju umysłowego czy też charakter zaburzeń psychicznych, ale również sytuację życiową osoby, której postępowanie dotyczy, a w szczególności to, skąd czerpie środki na utrzymanie, czy pracuje zarobkowo, jak daje sobie radę w zwykłych sprawach życia codziennego, czy ma rodzinę mogącą zapewnić jej pomoc i opiekę.

Wydanie orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu powinno leżeć w interesie osoby, co do której toczy się postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Może mieć ono na celu systematyczne i intensywne leczenie, któremu chora osoba nie chce się poddać dobrowolnie, przy czym nie musi to dotyczyć wyłącznie choroby (niedorozwoju, zaburzeń) natury psychicznej. Orzeczenie ubezwłasnowolnienia nie może mieć na celu tylko ochrony praw majątkowych danej osoby, nie może być orzeczone w celu zabezpieczenia innych osób czy też urzędów przed pieniactwem, czy też naprzykrzaniem się.

Pijaństwo, narkomania, hulaszczy tryb życia czy też marnotrawstwo, same przez się nie uzasadniają ubezwłasnowolnienia. Może ono być jednak orzeczone, gdy przyczyny te, niezależnie od tego, czy są leczone, doprowadziły do zaburzeń psychicznych, uniemożliwiających choremu kierowanie swoim postępowaniem.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie mogą zgłosić: małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo, jej przedstawiciel ustawowy. Wniosek składa się do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, a w braku miejsca zamieszkania do sądu miejsca jej pobytu.

Autor artykułu:
Agnieszka Nowakowska-Długosz, radca prawny,
Kancelaria Radcy Prawnego, ul. Piastowska 1 lok. 34, Bielsko-Biała,
tel. 691 554 228, kontakt@kancelaria-nowakowska.pl