Nr 36
(sierpień 2015)

Sposoby zaliczania częściowych wpłat pieniężnych od dłużnika

W obrocie gospodarczym bardzo często zdarza się, że regulowanie długu (świadczenia pieniężnego) względem kontrahenta odbywa się ratalnie, nieraz po terminie płatności. Jeśli całość zadłużenia zostanie uregulowana przed ustalonym przez strony terminem płatności to problemu dotyczącego zaliczania wpłat nie ma (brak odsetek za zwłokę, brak kosztów).

Sytuacja komplikuje się, gdy część należności jest zapłacona przed terminem płatności a część po, a także, gdy dłużnik popadnie w zwłokę w stosunku do całej należności. Wierzyciel może podjąć już kroki mające na celu wyegzekwowanie swoich należności kierując sprawę do sądu a następnie na drogę postępowania egzekucyjnego. Jeżeli strony jednoznacznie nie wskażą w umowie w jaki sposób będzie zarachowana każda wpłata od dłużnika, wówczas zastosowanie będą miały odpowiednie przepisy.

Przepis art. 451 kodeksu cywilnego stanowi, iż:

Art. 451. § 1. Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.

§ 2. Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, a przyjął pokwitowanie, w którym wierzyciel zaliczył otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów, dłużnik nie może już żądać zaliczenia na poczet innego długu.

§ 3. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego.

Następna strona





Nr 36
(sierpień 2015)

Z powyższego wynika, iż dłużnik spełniając świadczenie może wskazać, który dług chce zaspokoić albo w ogóle tego nie robić. W sytuacji, gdy np. w tytule przelewu dłużnik napisze: "zapłata za fakturę nr 1/2015", a zapłata jest już po terminie płatności, wierzyciel może (może ale nie musi) najpierw zaliczyć tę wpłatę na poczet należności ubocznych (np. odsetek) a jeśli coś zostanie- na poczet należności głównej. Jeśli natomiast dłużnik w tytule przelewu wpisze np.: "zapłata za faktury", posiada względem wierzyciela dług wynikający z kilku niezapłaconych faktur a wpłata nie obejmuje sumy ich wszystkich, to możemy mieć sytuacje opisane w §2 i §3 cytowanego wyżej przepisu. Wierzyciel może więc zaliczyć wpłatę na poczet jednej faktury i wystawi dłużnikowi pokwitowanie w którym wskaże na poczet której zostało to zaliczone. Dłużnik nie może wówczas żądać zaliczenia na poczet innego długu.

W sytuacji, gdy ani dłużnik nie oświadczył na poczet którego długu spełnia świadczenie, nie można również w sposób dorozumiały tego ustalić, ani wierzyciel nie wydał pokwitowania w którym wskazałby na co przeznaczył otrzymane środki, wówczas - spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkich na poczet długu wymagalnego (a więc np. taki którego termin płatności minął). Jeśli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego.

W doktrynie przyjmuje się, iż wskazanie przez dłużnika długu, który chce zaspokoić może być wprost np. "zapłata faktury nr 1/2015" ale też może być dorozumiałe np. dłużnik ma wobec wierzyciela dług wynikający z dwóch niezapłaconych faktur numer: 1/2015 na kwotę 1.250 zł oraz faktury nr 2/2015 na kwotę 499 zł. Wykonuje przelew w kwocie 499 zł a w tytule wpisuje: "zapłata za fakturę". W takiej sytuacji można przyjąć, iż w istocie chciał zapłacić dług wynikający z faktury 2/2015.

Jeżeli w ramach zaspakajanego długu nie istnieją zaległości (należności uboczne np. odsetki), czy zalegające świadczenia główne, dłużnik nie jest ograniczony w zakresie dokonanego wyboru, z tym, że w chwili spełniania świadczenia powinien wskazać właśnie ten dług, na poczet którego dokonuje wpłaty. Gdy natomiast istnieją zaległości, a dłużnik wskaże, że płaci na należność główną, to wierzyciel nie jest tym wyborem związany i może (jeśli chce) taką wpłatę zaliczyć w pierwszej kolejności np. na należności uboczne (np. odsetki).

Również wierzyciel w momencie otrzymania wpłaty od dłużnika powinien wystawić pokwitowanie w którym potwierdzi sposób zarachowania otrzymanych pieniędzy.

Następna strona





Nr 36
(sierpień 2015)

Dług najdawniej wymagalny to taki dług, który najwcześniej powstał. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27.11.2002r. (I CKN 1331/00) wskazano, iż o tym, który dług jest najdawniej wymagalny stanowi data jego powstania a nie termin zapłaty.

Jeśli wierzyciel złoży wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji, wówczas o tym w jaki sposób i w jakiej kolejności wyegzekwowane świadczenia są dzielone, decydują przepisy postępowania cywilnego, w tym art. 1025 k.p.c. oraz 1026 k.p.c.

Art. 1025. § 1. Z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności:

  1. koszty egzekucyjne;
  2. należności alimentacyjne;
  3. należności za pracę za okres 3 miesięcy do wysokości najniższego wynagrodzenia za pracę określonego w odrębnych przepisach oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu dłużnika;
  4. należności zabezpieczone hipoteką morską lub przywilejem na statku morskim;
  5. należności zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym albo korzystające z ustawowego pierwszeństwa oraz prawa, które ciążyły na nieruchomości przed dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub przed złożeniem do zbioru dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu;
  6. należności za pracę niezaspokojone w kolejności trzeciej;
  7. należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.), o ile nie zostały zaspokojone w kolejności piątej;
  8. (uchylony);
  9. należności wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję;
  10. inne należności.

§ 2. Po zaspokojeniu wszystkich należności ulegają zaspokojeniu kary pieniężne oraz grzywny sądowe i administracyjne.

Następna strona





Nr 36
(sierpień 2015)

§ 3. W równym stopniu z należnością ulegają zaspokojeniu odsetki i koszty postępowania. Z pierwszeństwa równego należnościom kategorii czwartej i piątej korzystają wszystkie roszczenia o świadczenia uboczne objęte zabezpieczeniem na mocy odrębnych przepisów. Roszczenia o świadczenia uboczne nieobjęte zabezpieczeniem zaspokaja się w kategorii dziesiątej, chyba że należność podlegałaby zaspokojeniu w kategorii wcześniejszej. To samo dotyczy roszczeń o świadczenia należne dożywotnikowi.

§ 4. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, wierzytelność spółdzielni mieszkaniowej z tytułu niewniesionego wkładu budowlanego związana z tym prawem ulega zaspokojeniu przed należnością zabezpieczoną na tym prawie hipotecznie.

Art. 1026. § 1. Jeżeli suma objęta podziałem nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności i praw tej samej kategorii, należności zaliczone w artykule poprzedzającym do kategorii czwartej i piątej będą zaspokojone w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, inne zaś należności - stosunkowo do wysokości każdej z nich.

§ 2. Wydzieloną wierzycielowi sumę zalicza się przede wszystkim na koszty postępowania, następnie na odsetki, a w końcu na sumę dłużną.

§ 3. W przypadku połączenia postępowań egzekucyjnych toczących się co do kilku nieruchomości tego samego dłużnika, suma przypadająca po zaspokojeniu należności zaliczonych do wyższej kategorii na zaspokojenie ciążących na nieruchomościach hipotek oraz praw i roszczeń, które wygasły wskutek przysądzenia własności, ulega podziałowi na tyle części, ile nieruchomości było przedmiotem połączonych postępowań, w takim stosunku, w jakim wartość poszczególnych nieruchomości pozostawała do wartości całości gospodarczej, którą tworzyły te nieruchomości. Hipoteki, roszczenia i prawa ciążące na nieruchomości zaspokaja się tylko w tej części sumy, która odpowiada wartości obciążonej nimi nieruchomości. Pozostałą część sumy dzieli się stosownie do §1.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl