Nr 50
(październik 2016)

Kilka słów na temat zastrzeżenia własności rzeczy sprzedanej (art. 589-591 k.c.)

Zastrzeżenie własności rzeczy (ruchomej) sprzedanej jest jedną z form zabezpieczenia wierzytelności rzeczy sprzedanej. Przepis art. 589 k.c. stanowi iż "Jeżeli sprzedawca zastrzegł sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej aż do uiszczenia ceny, poczytuje się w razie wątpliwości, że przeniesienie własności rzeczy nastąpiło pod warunkiem zawieszającym". Powższe oznacza, iż nabywca (kupujący) stanie się właścicielem rzeczy ruchomej po zapłaceniu ceny, a w przypadku sprzedaży na raty - z chwilą zapłacenia ostatniej raty, automatycznie bez konieczności zawierania dodatkowej umowy.

Do czasu uiszczenia ceny przez nabywcę, posiadając rzecz może ją używać bez prawa obciążania lub zbywania. I tak w myśl przepisu art 548 k.c. z chwilą wydania rzeczy sprzedanej:

  • przechodzą na kupującego korzyści i ciężary związane z rzeczą oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy;
  • jeżeli strony zastrzegły inną chwilę przejścia korzyści i ciężarów, poczytuje się w razie wątpliwości, że niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego z tą samą chwilą;
  • Jeżeli rzecz sprzedana ma zostać przesłana przez sprzedawcę kupującemu będącemu konsumentem, niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego z chwilą jej wydania kupującemu. Za wydanie rzeczy uważa się jej powierzenie przez sprzedawcę przewoźnikowi, jeżeli sprzedawca nie miał wpływu na wybór przewoźnika przez kupującego. Postanowienia mniej korzystne dla kupującego są nieważne.
Następna strona





Nr 50
(październik 2016)

Zwracam uwagę na przepis art. 590 k.c., który stanowi, że "Jeżeli rzecz zostaje kupującemu wydana, zastrzeżenie własności powinno być stwierdzone pismem. Jest ono skuteczne względem wierzycieli kupującego, jeżeli pismo ma datę pewną". Forma pisemna jest tu zastrzeżona dla celów dowodowych, w tym dla skuteczności takiego zastrzeżenia prawa własności w postępowaniu upadłościowym (vide: art 101 ustawy z dnia 28.02.2003 z późn. zm. prawo upadłościowe: "Zastrzeżone w umowie sprzedaży na rzecz sprzedawcy prawo własności nie wygasa z powodu ogłoszenia upadłości nabywcy, jeżeli jest skuteczne wobec jego wierzycielie według przepisów Kodeksu cywilnego".

W praktyce zastrzeżenie prawa własności zazwyczaj jest jednym z punktów umowy, ale też bywa klauzulą zamieszczaną na fakturze. W wyroku w dniu 24.07.2008, sygn IV CSK 87/08, Sąd Najwyższy wskazał, że "błędne jest pozbawienie znaczenia dowodowego faktury zawierającej zastrzeżenie, że własność rzeczy przejdzie na nabywcę po zapłaceniu całej ceny, spełnia ono bowiem warunki określone w art. 589 k.c."


Co się stanie, gdy nabywca/kupujący, po otrzymaniu rzeczy w wyniku sprzedaży z zastrzeżeniem własności, nie zapłaci za nią?

W przypadku braku zapłaty za otrzymaną od Sprzedawcy rzecz, Sprzedawca będzie mógł wystąpić o jej zwrot do kupującego, na podstawie przepisu art. 222 k.c. (ochrona windykacyjna).

W razie zużycia rzeczy lub jej uszkodzenia Sprzedawca może żądać odpowiednio wynagrodzenia, a to na podstawie przepisu art. 591 k.c.

Z powyższego wynika, że Sprzedawca może jednocześnie wystąpić o zwrot rzeczy i odpowiednie wynagrodzenie za jej zużycie czy uszkodzenie, ale nie może wystąpić równocześnie o wydanie rzeczy jak i o zapłatę za nią ceny.

Stan prawny się zmienia. Niniejszy artykuł może po pewnym czasie stać się nieaktualny, dlatego zachęcam do korzystania z pomocy prawnika.


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl