Nr 35
(lipiec 2015)

Zmiana wierzyciela - cesja wierzytelności

Ostatnimi czasy, coraz więcej powstaje firm trudniących się obrotem wierzytelnościami. Wierzyciele nie mogący wyegzekwować swoich należności, często tracąc już cierpliwość sprzedają je innym podmiotom, za niższe stawki. Faktycznie, gdy wierzyciel działa sam, bez pomocy prawnika, takie rozwiązanie może być dla niego najkorzystniejszym sposobem na odzyskanie części pieniędzy.

Umowa cesji polega na przeniesieniu dokładnie oznaczonej wierzytelności razem z wszelkimi związanymi z nią prawami, w szczególności roszczeniami o zaległe odsetki, na osobę trzecią (o ile nie sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne, właściwość zobowiązania). Oczywiście możliwe jest przeniesienie wraz z wierzytelnością niektórych praw z nią związanych. Posługujemy się tu takimi pojęciami jak cedent (wierzyciel) i cesjonariusz (osoba trzecia, która kupuje wierzytelność od wierzyciela). Dłużnik nie musi wyrażać zgody na taką czynność, jednakże powinien zostać o niej poinformowany. Przeniesienie wierzytelności może być ujęte w umowie sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności na nabywcę (chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej, albo że strony inaczej postanowiły).

O czym należy pamiętać

  • Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu zwykłego, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy od istnienia tego zobowiązania,
  • Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również pismem stwierdzony.
  • Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, zastrzeżenie umowne, iż przelew nie może nastąpić bez zgody dłużnika, jest skuteczne względem nabywcy tylko wtedy, gdy pismo zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu, chyba że nabywca w chwili przelewu o zastrzeżeniu wiedział.
Następna strona





Nr 35
(lipiec 2015)
  • Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem.
  • Dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.
  • Dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która mu przysługuje względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy wierzytelność przysługująca względem zbywcy stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.
  • Jeżeli dłużnik, który otrzymał o przelewie pisemne zawiadomienie pochodzące od zbywcy, spełnił świadczenie do rąk nabywcy wierzytelności, zbywca może powołać się wobec dłużnika na nieważność przelewu albo na zarzuty wynikające z jego podstawy prawnej tylko wtedy, gdy w chwili spełnienia świadczenia były one dłużnikowi wiadome. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a nabywcą wierzytelności.
  • Zbywca wierzytelności ponosi względem nabywcy odpowiedzialność za to, że wierzytelność mu przysługuje. Za wypłacalność dłużnika w chwili przelewu ponosi odpowiedzialność tylko o tyle, o ile tę odpowiedzialność na siebie przyjął.
  • Przepisów o przelewie nie stosuje się do wierzytelności związanych z dokumentem na okaziciela lub z dokumentem zbywalnym przez indos.
  • Przeniesienie wierzytelności z dokumentu na okaziciela następuje przez przeniesienie własności dokumentu. Do przeniesienia własności dokumentu potrzebne jest jego wydanie.
Następna strona





Nr 35
(lipiec 2015)
  • Osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty:
    1. jeżeli płaci cudzy dług, za który jest odpowiedzialna osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi;
    2. jeżeli przysługuje jej prawo, przed którym spłacona wierzytelność ma pierwszeństwo zaspokojenia;
    3. jeżeli działa za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela, zgoda dłużnika powinna być pod nieważnością wyrażona na piśmie;
    4. jeżeli to przewidują przepisy szczególne.

W wypadkach powyższych wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia, które jest już wymagalne. Jeżeli wierzyciel został spłacony przez osobę trzecią tylko w części, przysługuje mu co do pozostałej części pierwszeństwo zaspokojenia przed wierzytelnością, która przeszła na osobę trzecią wskutek zapłaty częściowej.

Niektóre ograniczenia przelewu wierzytelności wynikające z przepisów (wybrane przykłady -katalog nie zwiera wszystkich):

  • niezbywalność prawa dożywocia (912 k.c.),
  • zakaz: prawo odkupu oraz prawo pierwokupu,
  • zakaz: udział wspólnika spółki cywilnej (choć można znaleźć też takie orzeczenie - uchwała SN z 21.11.1995r., III CZP 160/95),
  • zakaz: pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia za pracę ani przenieść go na inną osobę,
  • zakaz: zbywania spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego,
Następna strona





Nr 35
(lipiec 2015)
  • ograniczenie: ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko wówczas, gdy umowa spółki tak stanowi. Powyższy ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko po uzyskaniu pisemnej zgody pozostałych wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej,
  • ograniczenie: przelew wierzytelności zabezpieczonej hipoteką musi być połączony z przeniesieniem hipoteki,

Z przepisu art. 509 k.c., wynika również, że przedmiotem przelewu nie mogą być wierzytelności, których zbycie sprzeciwiałoby się właściwości zobowiązania. W świetle takiego zapisu, warto zasięgnąć opinii prawnika, który oceniłby konkretną wierzytelność.

Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl