Nr 32
(kwiecień 2015)

Zniewaga - przestępstwo z art. 216 Kodeksu karnego (uwagi ogólne)

Zniewaga to nie tylko użycie słów obelżywych, postawienie zarzutów obelżywych, ośmieszających, postawionych w formie niezracjonalizowanej. Zniewaga może być dokonana również gestem, pismem, wizerunkiem (np. karykaturą), spoliczkowaniem, itd.

Warto podkreślić, iż przejaw braku szacunku (np. ignorowanie kogoś) nie jest uznawany za zniewagę.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 maja 2008r (III KK 234/07), "o uznaniu określonych sformułowań za znieważające decydują w pierwszym rzędzie ogólnie przyjęte normy obyczajowe." Podobnie w uchwale z dnia 5 czerwca 2012r., SNO 26/12, gdzie Sąd Najwyższy podkreślił, iż dominujące w społeczeństwie oceny i normy obyczajowe (a nie subiektywne przekonanie osoby rzekomo znieważonej) decydują o tym, czy zachowanie miało charakter znieważający.

Przedmiotem ochrony jest godność każdego człowieka (nawet dzieci, osób dotkniętych chorobą psychiczną czy upośledzonych).

Przepis art. 216 k.k. stanowi, iż:

§ 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

§ 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

§ 3. Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.

§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

Następna strona





Nr 32
(kwiecień 2015)

§ 5. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Z powyższego wynika, iż przestępstwo zniewagi stypizowane w przepisie art. 216 §1 k.k., dotyczy znieważenia innej osoby:

  • w jej obecności (zniewaga bezpośrednia),
  • pod jej nieobecność, ale publicznie,
  • niepublicznie i pod jej nieobecność w zamiarze, aby zniewaga do tej osoby dotarła.

Środki masowego komunikowania, o których mowa w art. 216 §2 k.k., to nic innego jak m.in. prasa drukowana, przekaz radiowy i telewizyjny, książka, przekaz za pomocą internetu, film, plakat itd.

Znieważenie Prezydenta RP, głowy obcego państwa, funkcjonariusza publicznego albo osoby przybranej mu do pomocy, jak również znieważenie z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo bezwyznaniowości, znieważenie przełożonego przez żołnierza czy podwładnego, osoby zmarłej, - będą stanowić inne przestępstwa.


Prowokacja i retorsja

Wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego, o którym stanowi przepis art. 216 §3 k.k., to po prostu prowokacja. Natomiast, jeśli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, mówimy o retorsji.

W obu powyższych przypadkach sąd może (nie musi) odstąpić od wymierzenia kary (przy założeniu pewnej współmierności między prowokacją z zniewagą czy między zniewagą i retorsją).


Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl